مجری گری، گویندگی و فن بیان

 


 

در اين بخش به انجام بعضى از تمرينات که در بالا رفتن کيفيت صداى شخص بى تاثير نيست مى پردازيم .


 

الف ) تمرين قوى کردن حنجره 

منظور از حنجره قوى و صداى قوى ، صداى بلند و يا فرياد نيست بلکه منظور حنجره و صدايى مى باشد که داراى بنيه اى بالا و قدرتى است که بعد از اجراى يک برنامه ، توانايى خود را به طور کامل از دست نداده باشد و به اصطلاح ((زود نگيرد)). بعضى از اشخاص هستند که صداى آنها بسيار پرطنين و پرحجم و بلند است اما بعد از مدتى کار کشيدن از حنجره ، تارهاى صوتى آنها از کار مى افتد و زود خسته شده و توان انجام فعاليت بيشتر از آن سلب مى شود؛ برعکس افرادى نيز هستند که صداى کم حجم و نازکى دارند اما حنجره آنها از قدرت خوبى برخوردار است و تارهاى صوتى او به زودى از کار نمى افتند. آنچه مهم است اين است که يک خواننده بتواند از ابتداى يک مجلس تا انتهاى آن را به تنهايى عهده دار شود و قدرت انجام يک برنامه کامل را داشته باشد، اگر چه اين خصوصيت بعد از سال ها مجلس دارى و اجراى برنامه براى شخص حاصل مى شود و به خصوصيات فردى از قبيل بنيه جسمانى ، حالت جمجمه ، بزرگى قفسه سينه ، بزرگى حفره هاى بينى و دهان و... نيز بستگى دارد.


 

خاطر نشان شدن اين مطلب لازم است که بالا رفتن کيفيت صدا، رابطه مستقيم با کيفيت تنفس دارد. تنفس صحيح صدا را دلنشين تر مى نمايد. نکته ديگر اينکه تارهاى صوتى که صدا را توليد مى کنند، در واقع چند عضله ضعيف و کوچک بيشتر نيستند. چون عضلات را مى توان با ورزش قوى تر کرد، بايد با ورزش دادن عضلات گلو و حنجره ، صدا را قوى تر نمود تا ديرتر توان خود را از دست بدهند. دقيقاً مثل يک بدنساز که با استفاده از دمبل هاى سبک و سنگين عضلات شانه و بازوى خود را قوى مى کند تا بعد از مدتى بتواند يک وزنه سنگين را بلند نمايد. پس تنفس صحيح باعث پرطنين شدن صدا مى گردد و ورزش دادن عضلات باعث قوى شدن آن خواهد شد. در واقع ورزش عضلات بازو، دمبل زدن و ورزش عضلات حنجره ، خواندن مى باشد. تمرين قوى شدن صدا به اين ترتيب است که ؛ ابتدا با آرامش در محلى ساکت و آرام بنشينيد و عضلات را شُل کنيد سپس نفس عميقى کشيده و در پايين ترين پرده ، حرف ((آ)) را به صورت ممتد و کشيده ادا نماييد و آن قدر ادامه دهيد تا بازدم شما تمام گردد. دوباره ريه ها را تا جايى که امکان دارد، از هوا پر کنيد و در حالت بازدم به صورت کشيده بگوييد ((آ)). اين کار را تا پنج دقيقه به طور مداوم تکرار نماييد. در اين کار عجله نکنيد و از پايين ترين حالت ممکن آغاز نماييد. وقتى که حس کرديد که حنجره شما خوب گرم شده است ، حرف ((آ)) را در يک پرده بالاتر، با همان کيفيت اجرا کنيد. اين کار را همين طور پرده به پرده ادامه داده و بالا رويد و اين نکته را کسانى که مبتدى هستند بايد توجه داشته باشند که به هيچ وجه نبايد عجله نمايند. بايد با حوصله اين کار را به انجام رساند چون تمام پختگى صدا و قوت آن بستگى به تمرين در پرده هاى پايين دارد. اين کار را که انجام داديد و به پرده آخر صداى خود در حرف ((آ)) رسيديد، حنجره شما به خوبى گرم شده است و بعد از اين يک ربع تمرين ، حالا مى توانيد با تمام قدرت ، يک بيت شعر را با آواز بلند (در اصطلاح شش دانگ صدا) بخوانيد، بدون اينکه آسيبى به حنجره شما برسد.


 

اگر در بين تمرين ، هنگام بالا بردن پرده بعدى احساس خارش يا سوزش و يا سرفه نموديد، بدانيد که عجله کرده ايد و به توصيه اين حقير گوش نداده ايد. در اين حالت به پرده قبلى بازگشته و دقايقى آن را ادامه دهيد و يا اينکه تمرين را براى مدتى قطع نماييد همچنين در پرکردن ريه ها هم نبايد عجله کرد. ابتدا آهسته آهسته شکم را پر نموده و سپس سينه را پر نماييد تا جايى که شکم و سينه شما کاملاً متورم و مملوّ از هوا باشد. اگر پرده هاى پايين را در يک فضاى بسته و پرده هاى بالا و شش دانگ را در يک محيط باز مانند کوه يا بيابان تمرين نماييد، بهتر خواهد بود و پيشرفت خود را مشاهده خواهيد کرد و اگر بتوانيد تمرين شش دانگ صدا را بعد از يک برنامه کوه نوردى قرار بدهيد، بسيار بهتر و ثمر بخش تر خواهد بود چرا که کوه نوردى باعث افزايش ظرفيت هوايى شش ها مى شود.


 

تمرينات فوق بايد حداقل يک تا دو ماه به طور مستمر و همه روزه صورت گيرد تا صدا براى آغاز کار، صيقل پيدا نمايد و از حالت ((نخراشيدگى )) بيرون آيد.


 

ب ) تمرين پرحجم کردن صدا 

بعد از تمرينات قوى سازى صدا، نوبت به پرحجم کردن و پرطنين کردن آن مى رسد. يعنى وقتى يک خواننده در يک اتاق معمولى مى خواند، صداى او بر فضاى اتاق احاطه کامل داشته باشد و از هر سمت و سويى به طور مستقيم و يک نواخت شنيده شود. اين خصوصيات يک صداى پرطنين مى باشد که در اصطلاح ، اين صدا را ((زنگ دار)) گويند که گرفتگى ندارد. البته هر نوع گرفتگى در صدا، مذموم نيست بلکه بعضى وقت ها به محزون بودن آن مى افزايد اما صدايى با اين کيفيت ، قابليت کمترى براى مانور دادن و تحرير زدن دارد. براى زنگ دار شدن صدا به تمرينات زير توجه نماييد.


 

در حالتى راحت بنشينيد و عضلات را رها نموده و کلماتى از قبيل ((مَنگ ، هَنگ ، زَنگ ،...)) که به ((نْگ )) ختم مى شوند را با آهنگى تودماغى ، با مسدود کردن دهان با زبان و کشيدگى ، اجرا نماييد.


 

يک شعر بيست بيتى را با نازک ترين آهنگى که مى توانيد بخوانيد و وقتى که گلوى تان خسته شد، پس از چند دقيقه استراحت دوباره از نو آغاز کنيد.


 

حرف ((ر)) را به صورت مشدد و مستمر و کشيده ((ر، ر، ر،...)) ادا کنيد.


 

گفتيم که پرطنين شدن صدا، با تنفس رابطه مستقيم دارد. براى اينکه طنين صداى خود را تقويت نماييد به اين تمارين توجه کنيد.


 

ابتدا يک نفس عميق با کيفيتى که قبلاً گفته شد بکشيد و ريه ها و شکم را از هوا پر کنيد به طورى که شکم کاملاً بيرون آيد. بعد صدا را در حالى که خارج مى کنيد، آهسته و پياپى بگوييد: ((آه ، آه ، اوه ، اوه ، ايه ....)). توجه داشته باشيد که هر چه اين هوا آهسته تر و کندتر از شش ها خارج شود بهتر است و تکرار اين تمرين صدا را بهتر و رساتر مى کند.


 

فک پايينى را شُل کنيد سپس نفس هاى کوتاه و سريع ، از راه دهان بکشيد و کم کم بر سرعت آن بيافزاييد تا جايى که صداى برخورد نفس ها را به سقف دهان تان بشنويد. البته نفس ها نبايد از راه تنگى گلو بوده بلکه بايد از پرده ديافراگم شکم باشد و از آن به عنوان تلمبه اى استفاده کنيد و هوا را از راه شکم بيرون و داخل بکشيد. اين تمرين باعث قوى شدن عضلات زير فک و اطراف گلو و شکم مى شود زيرا هنگام خواندن ، فشار زيادى به اين عضلات وارد مى گردد.


 

بدن را شل کنيد و هوا را به درون سينه بکشيد، بدون اينکه هيچ گونه فشارى به سينه وارد شود؛ آن قدر که سينه از هوا پر گردد. سپس شمعى (يا يک باريکه کاغذ) را جلوى دهان تان بگيريد و هوا را خارج کنيد، آن چنان که شعله شمع حرکت ننمايد ولى هواى سينه به طور يک نواخت خارج شود. اين تمرين باعث افزايش ‍ظرفيت هوايى ريه ها و يک نواختى صدا مى شود که بايد روزى سه تا چهار مرتبه تکرار شود و با يک فوت کردن قوى ، خاتمه يابد.


 

چانه را به سينه بچسبانيد به طورى که وزن سر، روى چانه افتاده باشد. حالا چند مرتبه دهان را باز و بسته کنيد به طورى که با اين حرکت ، سرتان بالا و پايين رود. سپس مدتى دهان را به حالت نيمه باز و راحت ، استراحت بدهيد.


 

دستان تان را زير چانه بزنيد (حالتى که انسان چيزى را تماشا مى کند) و فرض کنيد که چيزى مى جويد و مکرر دهان تان را باز و بسته نمائيد. بعد از مدتى استراحت ، دوباره اين کار را انجام دهيد. اين تمرين و تمرين قبل ، باعث قوى شدن عضلات چانه ، شقيقه ، و گلو مى شود و کم کم فک و گلو در اختيار شما در مى آيد تا حروف را موقع خواندن بهتر ادا کنيد زيرا عدم توانائى در تلفظ واضح حروف و خستگى زودرس فک و دهان ، ناشى از ضعيف بودن اين عضلات است .


 

يک شعر را ابتدا با صداى زير و از نوک زبان و سپس با صداى بم و از ته زبان بخوانيد در حالى که دهان مانند يک حفره شده و صدا با حجم بيرون مى آيد. اين تمرين نيز با قوى تر شدن زبان ، باعث پرحجم شدن صدا مى شود. زيرا قسمتى از خواندن ، به زبان بستگى دارد که با تغيير دادن فضاى دهان ، موجب ايجاد صداى مناسب و حجم دلخواه مى شود.


 

ج ) چند دستورالعمل کلى براى محافظت از حنجره

تمريناتى که تا اينجا گفته شد، باعث تغييرات محسوسى در تقويت و بهبود صدا مى شود، با اين شرط که با حوصله انجام داده شود و از عجله کردن در آن خوددارى گردد و تصور نشود که خواندن بستگى به اين تمرينات خسته کننده ندارد. مطمئن باشيد که اگر اين دستورالعمل ها بدون شتاب زدگى انجام شود، اثرات ژرفى در صدا خواهد داشت اما اگر بدون دقت انجام شوند، باعث ضايعات جبران ناپذيرى خواهد شد. به عنوان مثال در تمريناتى که در قسمت قوى شدن حنجره ذکر شد، اگر شخصى بدون گرم کردن حنجره ، زير آواز بزند و شش دانگ صدا را بيرون دهد، امکان پاره شدن تارهاى صوتى و يا ايجاد رگه هاى غير قابل بهبود در صدا، وجود دارد. پس توصيه اول ، عجله نکردن و دقت به خرج دادن در تمارين مى باشد. توصيه ديگر اين است که بين تمرين ها نبايد وقفه اى ايجاد شود و بايد به طور مداوم صورت گيرد تا حنجره پختگى خود را آسان تر تحصيل کند و به طور کلى اگر کسى خواننده هم بشود، نبايد تمرين را قطع کند و هر روز بايد زمزمه اى داشته باشد تا حنجره ، انعطاف خود را از دست ندهد. درست مانند لولاى درب ، اگر مدتى درب باز و بسته نشود باعث سفت شدن لولاها مى شود. به خاطر داشته باشيد که بهترين چيز براى حنجره ، خواندن و جلوگيرى از تنبلى و سستى آن است . البته از استراحت دادن آن هم نبايد غافل ماند و بايد از ((تاختن به حنجره )) پرهيز کرد. حتى در مجلس نيز هرگاه حس کرديد که حنجره شما خسته شده است مى توانيد بدون آنکه سايرين متوجه شوند به آن استراحت بدهيد. به اين ترتيب که فک پائين را شُل کرده و با زبان کوچک راه حلق را مسدود نمائيد، گوئى مى خواهيد خميازه بکشيد به طورى که صداى آن در گوشها حس مى شود. اين کار باعث استراحت لحظه اى حنجره تا مدت کوتاهى مى گردد. بهترين استراحت براى حنجره قبل يا بعد از مجلس ، ((خواب )) است . چنان چه وقتى يکى از قاريان مصرى که براى اجراى برنامه به ايران آمده بود، قبل از اجراى قرائت خود، مدتى مى خوابد و اين کار را به بقيه قرّاء هم توصيه مى نمايد. چون گفتيم که تارهاى صوتى ، بافت عضله اى هستند و احتياج به استراحت دارند.
 

د) تجويز برخى خوراکى ها

 

همان طورى که بين همگان مشهور است ، بعضى از خوردنى ها هستند که بايد از آنها پرهيز شود و برخى بايد استفاده گردد تا صداى شخص را تقويت نمايد. حنجره را به لولاى در تشبيه کرديم ؛ همان گونه که درب احتياج به باز و بسته شدن دارد تا سفت نشود، احتياج به روغن کارى هم دارد. به همان شکل که بايد از حنجره کار کشيد تا انعطافش از بين نرود، بايد با خوردن بعضى خوراکى ها به تحرک بيشتر آن کمک نمود. ناگفته نماند که معرفى اين خوراکى ها جنبه تجربى دارد و در افراد گوناگون ، مختلف است . امکان دارد که در بعضى جواب ندهد ولى آنچه که در عرف مداحان، قاريان و گویندگان و... براى تقويت حنجره معمول است ، خوردن غذاهاى کم چربى و آبکى مانند آش ، گوشت آب پز، باقلا پلو، آبگوشت بدون چربى ، نوشيدن شير گرم قبل و بعد از خواندن و نوشيدن آب ولرم در حين برنامه است . همچنين در مواقع گرفتگى و خستگى صدا، خوردن ژله نشاسته ، زرده تخم مرغ ، تخم مرغ عسلى ، آب شلغم ، و يا غرغره کردن آب نمک به اضافه چند قطره آب ليمو و يا خوردن انجير خشک که در شير جوشيده ريخته شده باشد، تاءثير بسزايى خواهد داشت . همچنين خوردن تخمه هائى که داراى لعاب مى باشند مانند بارهنگ ، به دانه ، تخم شربتى و... قبل از اجراى برنامه بسيار مفيد است .

 


 

ه‍) پرهيز


 

براى اينکه حنجره آسيب نبيند بايد از خوردن بعضى از خوراکى ها مانند انواع ترشى ها، سرخ کردنى ، چاى پررنگ ، آب سرد، بستنى و اين قبيل مواد غذائى خوددارى نمود. چون خوردن اينها به مرور زمان باعث تحليل رفتن قواى حنجره و ضعيف شدن صدا مى گردد و شايد به جراءت بتوان گفت که اثر اين خوردنى ها در حنجره خواننده مخرّب تر از حنجره فرد معمولى است که خواننده نمى باشد. چون حنجره کار کرده در مقابل بعضى چيزها آسيب پذيرتر از حنجره کارنکرده است .


 

همچنين خوردن تخمه ، آجيل و حتى استعمال عطريات باعث گرفتن صدا مى گردد و مجدداً لازم است اين نکته را خاطر نشان کنيم که پرهيز از خوراکى ها هم مانند تجويز بعضى ديگر خوردنى ها به تفاوت افراد، مختلف مى شود و در همه على السويّه نمى باشد و نيز سينه زدن و گريه شديد کردن نيز باعث گرفتگى حنجره مى شود. همچنين تنفس ‍در فضائى که گرد و خاک دارد و يا محلى که در آن غذا مى پزند و چيزى سرخ مى کنند نيز همان نتيجه را خواهد داد. البته همان طورى که قبلاً نيز اشاره شد، بايد توجه داشت که اين گونه پرهيزها و تجويزها، فردى است و شخص بايد با گذشت زمان و تجربه در خوانندگى ، پى به اثر مثبت يا منفى آنها روى خود ببرد و يک برنامه پرهيز غذائى براى خود داشته باشد. چون ممکن است هيچ يک از خواراکى هائى فوق ، اثرى در وى نداشته باشد.


 

تذکر کلى :


 

به طور کلى مى توان گفت که هرگونه خوراکى که در شخص توليد گلودرد مى کند و هنگام ابتلا به سرماخوردگى يا گلودرد باعث تشديد آن مى شود، در موقع سلامتى باعث ضعيف شدن حنجره و صدا مى شود و بر عکس هر گونه خوراکى که در موقع گلودرد و عفونت سينه ، موجب بهبود شخص مى شود در موقع سلامتى موجب قوى شدن صدا و بالا رفتن کارآئى حنجره مى گردد.

 

ابوالفضل هادى منش

 

 

نوشته شده در پنجشنبه 1387/11/03ساعت توسط مبین بهرازفر|


آخرين مطالب
» اوحدی: گویندگان خبر شخصیت تلویزیونی ندارند
» گیل‌آبادی:ادبیات گویندگان خبر به زبان معیار جامعه نزدیک نیست
» گویندگان خبر در برزخ هستند
» انتخاب گوینده با معیارهای حرفه‌ای انجام شود
» «برخی مجریان به لحاظ شخصیتی ظرفیت مدیریت اقبال اجتماعی را ندارند»
» «چالش خوب است اما به شرط ادب»
» مجریانی که در مسیر پولسازی حرکت می‌کنند
» چند توصیه برای گویندگان و مجریان
» مجریانی که تبدیل به تاجر فرهنگی، هنری می‌شوند!
» مجریانی که دچار بی‌حیایی می‌شوند

Design By : Pichak